Ewa Hejduk, Justyna ukowska
Szarka
W sklepie zoologicznym w moim miecie znajdowaa si nierozczka czerwonoczelna. Pozbawiona czci upierzenia, straszliwie chuda, przebywajca w nieciekawych warunkach. Postanowiam j stamtd wykupi, wbrew temu co myla na ten temat mj maonek. Ale nauczona ju dowiadczeniem, wiedziaam, e jedna nierozczka nie osignie peni szczcia. Postanowiam wic w jednej chwili wprowadzi 2 nowe papugi do domu.
Jako partnerk dla mojego wyskubaca miaam zamwion samiczk w pobliskiej hodowli. Pech chcia, e kilka dni przed jej zakupem doznaa kontuzji skrzyda, po ktrej utracia zdolno lotu. Hodowca zapewnia mnie, e najdalej za miesic odrosn jej utracone lotki i poleci...
Przed wypuszczeniem moich nowych dziewczynek z klatki, zamontowaam pod sufitem linki, gazki i pomociki. Jak mj m to zobaczy, to zapyta tylko: "A to co znowu???" Na co ja mu odparam, e to tylko na jakie 3-4 tygodnie i potem ju tego nie bdzie. Tak si jednak stao, e nie cignam ich do dzi, poniewa Szarka nie odzyskaa zdolnoci lotu. W skrzydle, ktre byo kontuzjowane, lotki odrastaj jej dziwnie i kolawo, drugie te nie jest takie, jak powinno by.
Pocztki byy naprawd trudne i niebezpieczne. Szarka nie potrafia sobie uwiadomi, e nie moe lata, nie chciaa si z tym pogodzi. Za kadym razem chciaa wyfruwa z klatki, a zamiast tego spadaa jak kamie na podog. Do tego na chorym skrzydle miaa ran 1x0,5cm, ktra otwieraa si przy kadym gwatowniejszym ruchu, upadku czy prbach lotu, jak rwnie przy trzepotaniu si po klatce, gdy si wystraszya. W kocu zdecydowaam si trzyma j w klatce, dopki rana si nie zagoi, poniewa kade jej wyjcie z klatki zwizane byo z upadkami i dranieniem rany, do duej jak na takiego ptaszka. Siedziaa wic w klatce ponad 4 miesice poniewa rana bya w trudno gojcym si miejscu, naraonym na cige podranienia. Po tym czasie zacza si uczy, jak porusza si po pokoju.
Pocztkowo pod wyjciem z klatki leay sterty poduch, bo Szarka uparcie zamiast uywa ng chciaa lata, wic bezpieczniej byo, by spadaa na co mikkiego. Waciwie wszystkie miejsca, w ktre moga spa, byy oboone karimatami, poduszkami, pluszakami - dosownie wszystkim, co miaam pod rk by zagodzi ewentualny upadek. Pocztkowo malutka baa si wchodzi na moje konstrukcje z bawenianego sznurka, linki bawenianej i gazi. Czsto spadaa, jeli si czego wystraszya, bo koniecznie wtedy chciaa odlecie. Najwicej problemu miaam z wykombinowaniem, w jaki sposb mogaby samodzielnie wej z podogi na parapet i dalej do klatki. Nie chciaa wej na nic, co wymyliam. Rozwizanie znalaza sama. Wspinaa si po plastikowej osonce, ktr zamontowaam na kablu antenowym. eby uatwi jej wdrwk do gry, obwizaam t osonk link i sznurkiem z baweny. Teraz wspinaczka idzie szybko i sprawnie. Po pewnym czasie si przeamaa i dotaro w kocu do niej, e teraz to nogi s jej gwnym rodkiem transportu, z czasem nabraa ogromnej wprawy w poruszaniu si swoimi szlakami zawieszonymi pod sufitem.
W chwili obecnej, kiedy Szarka od ponad roku jest nielotem, zadziwia mnie jej zrczno w poruszaniu si po caym pokoju. Wida e si ju nie boi i jest zaskakujco skoczna. Potrafi wskoczy na patyk czy link na wysoko 20cm w gr!!! Obecnie upadek na podog to rzadko, papuka pogodzia si z faktem, e ju nigdy nigdzie nie poleci. Jej uomno nie przeszkadza jej cieszy si yciem i by w peni aktywnym ptaszkiem. Dziki temu, e j obserwowaam, wprowadzaam cigle ulepszenia w podsufitowej konstrukcji. Teraz maa jest w stanie samodzielnie wej z podogi pod sam sufit i obej pokj prawie dookoa. Bardzo mao jest w tym pokoju miejsc, gdzie by nie moga doj, tam gdzie mog si dosta inne moje papugi.
Szark z Samuelem wypuszczam na zmian z drug park. Podjam prb wsplnych lotw caej czwrki, ale to si prawie skoczyo mierci nielota. Mylaam, e ju umiera, kiedy druga samica j zrzucia na podog i ta nieszczliwie upada. Ale na szczcie po godzinie zacza wraca do ycia. Nierozczki s terytorialne i kalectwo samiczki zachcio drug samic do "odebrania" jej terytorium jako sabszej rywalce.
Latem ucieka jej partnerka i dokupiam jej samczyka. W niczym mu nie przeszkadza fakt, e jego partnerka jest nielotem. Czsto zamiast gdzie polecie, posusznie za ni drepce. W Szarce obudziy si wraz z pojawieniem si samczyka hormony i wida, e ma ochot zaoy rodzin, ale Samuel to jeszcze gapa w tym temacie, chyba jest za mody...
Mam papug, ktra utracia zdolno lotu, i widziaam, jaki to by dla niej stres, jak bardzo niebezpieczne s upadki z wysokoci ponad 2m dla takiego malestwa. Dziwi si ludziom, ktrzy podcinaj papugom lotki, twierdzc, e to dla ich dobra i bezpieczestwa. Ptak, ktry cae ycie lata, nie zrozumie, e ju nie poleci. Taka papuga jest naraona na szereg potucze, kontuzji, nawet moe straci ycie, nieszczliwie upadajc. A przede wszystkim, odbierajc papudze zdolno lotu, naraamy j na niesamowity stres, poniewa ptak nie moe uciec w naturalny sposb w chwili zagroenia, a nieskoordynowana ucieczka moe si skoczy tragedi. Instynktowne zrywanie si do lotu ze strachu zdarza si take u ptakw, ktre maj podcinane lotki od pisklcia. Zatem nawet nauczenia papugi od pocztku, e jej jedyn moliwoci poruszania si jest chodzenie, nie ratuje jej przed gronymi upadkami w momencie zagroenia.
Notka
Kiedy po raz pierwszy zauwayam, e moja papuka falista ma na skrzydle od wewntrznej strony niewielkie zgrubienie, nic nie wskazywao jeszcze na tragedi. Ptak by ywioowy, radosny, zakochany - nie byo adnego symptomu, e le si czuje. Guzek zosta wycity i oddany na histopatologi. Wynik brzmia jak wyrok: zoliwy nowotwr... Po wyciciu guz odrs i powiksza si dosownie w oczach. Przygotowywaam si psychicznie na decyzj o eutanazji, gdy weterynarz zaproponowa amputacj skrzyda. Jak bdzie funkcjonowa ptak bez skrzyda? W wolierze, w sporym stadzie? Jak latajcy do tej pory dorosy ptak poradzi sobie psychicznie z takim kalectwem?
Jednak mier zada jest atwo, a wskrzesi do ycia si nie da. Zaufaam lekarzowi i ptak wrci do woliery z jednym skrzydem.
Pierwsz rzecz, ktra mnie zaskoczya, bya natychmiastowa akceptacja kalekiego czonka przez stado. Tutaj zawayy zachowania spoeczne papuek falistych - to jeden z gatunkw o najlepiej rozwinitych zachowaniach stadnych. Ani razu nie zaobserwowaam jakiejkolwiek dyskryminacji czy wykorzystywania przez inne papugi uomnoci Notki. Przeciwnie, zwaszcza na pocztku, zanim nauczya si wszdzie dociera wycznie za pomoc ng, bya dokarmiana nie tylko przez partnera, ale i przez inne papuki, bya traktowana troch jak piskl. Prawdopodobnie zadziaa ten sam instynkt, ktry kae stadu opiekowa si podlotami niezalenie od tego, czyimi s dziemi - tak zadziaaa pewna nieporadno Notki. Potem, gdy nauczya si biega i wspina z t sam szybkoci, co inne latay, bya traktowana jak zwyky czonek stada. Dziki temu, e bya w stadzie, zachowywaa si bardzo odwanie i bez lku wchodzia na kad lin czy pomost, nawet natychmiast po zaoeniu jej. Stado zapewnio jej opiek, poczucie bezpieczestwa i - mimo kalectwa - peni ycia przez te kilka darowanych jej miesicy. Jest to inna sytuacja ni opisywana w historii Szarki - ujawniaj si tutaj rnice zachowa spoecznych midzy rnymi gatunkami papug.
Drug rzecz, ktra mnie zdziwia, bya niezwyka wiadomo wasnej uomnoci. Notka od pocztku zachowywaa si, jakby wiedziaa, e nie jest w stanie lata - nie prbowaa tego robi. Wikszo wacicieli nielotw obserwuje takie prby u swoich ptakw, wyglda wic na to, e jest to do indywidualne i nie da si z gry przewidzie, jak zachowa si ptak po utracie zdolnoci lotu. Nie znaczy to jednak, e papuka nie spadaa - bya bardzo aktywna, duo biegaa, przeskakiwaa midzy gaziami (wraz z utrat skrzyda bardzo wzmocniy jej si nogi i potrafia bardzo daleko skaka) i bywao, e jej si omskna apka. I oczywicie spadaa w sytuacjach paniki - to jest uniwersalne. Instynkt lotu w sytuacji zagroenia jest jednym z najsilniejszych ptasich instynktw. Zatem oprcz rozbudowanego systemu lin, gazi i pomostw umoliwiajcego Notce dostanie si w kady punkt pokoju musiaam wszdzie tam, gdzie moga spa, porozkada na pododze specjalne maty uniemoliwiajce jej zrobienie sobie krzywdy.
Notka bya bardzo ywioow papuk, a nie mogc rozadowa energii w locie, szukaa innych sposobw. Staa si wic najwiksz niszczycielk w stadzie. Wszelkie gazie, nawet bardzo grube, deski, szyszki, ba, nawet tak przecie twarde upiny orzechw woskich przerabiaa byskawicznie na wiry. Obgryza kanty mebli, a take, poruszajc si tylko na apach, bya znacznie bardziej chtna do myszkowania po ktach - i staa si, ku mojej rozpaczy - pogromc wszelkich starannie poukrywanych przed dziobami kabli. Nie pomogy nawet plastikowe peszele, papuzi dzib radzi sobie z nimi byskawicznie. Egzamin zday dopiero metalowe osonki na kable.
Notka zmara p roku pniej z powodu przerzutw na narzdy wewntrzne. Tu ju nie wchodzia w gr operacja, rak rozprzestrzeni si byskawicznie w malekim ciaku. Jestem jednak pewna, e byo warto podarowa jej te p roku ycia, i mam nadziej, e mimo kalectwa bya w tym czasie szczliwa. Dowiadczenie, jakie dziki niej zdobyam, pozwolio mi kilka lat pniej przyj do domu nielotn od urodzenia Ad z nieprawidowo wyksztaconymi pirami - najprawdopodobniej jako nietypowym objawem wirusa Polyoma. Ada, podobnie jak Notka, yje w przestronnej wolierze z caym stadem papuek falistych.
A oto przystosowana do nielota woliera - papuzi pokj.
Powrt do strony gwnej