Justyna ukowska
Papugi to jedne z pierwszych zwierzt, ktre przychodz nam na myl, gdy mowa o tym, co egzotyczne. Obdnie kolorowe, latajce wrd wiecznie zielonych drzew w dziewiczych lasach deszczowych, w naszych wyobraeniach stanowi przeciwny biegun do znanych nam z ycia codziennego stad wron na drzewach, przez solidn cz roku bezlistnych, na tle szarego krajobrazu. Zamykamy oczy i marzymy sobie o stadach barwnych papug wrd szarych wron
Dla takich marzycieli mamy dwie wiadomoci, dobr i z. Zaczynamy od dobrej: dzikie papugi yj w Europie. Wedug danych DAISIE (Delivering Alien Invasive Species Inventories for Europe) na 2009 r. na naszym kontynencie yje 375 introdukowanych gatunkw krgowcw ldowych, z czego prawie poowa to ptaki, a 18% z nich to papugi.
Oto lista gatunkw papug introdukowanych w Europie wraz z obszarami, gdzie zostao potwierdzone wystpowanie rozmnaajcych si na wolnoci par (stan na 2010 r.):
nierozczka rudogowa (fiszera) (Agapornis fisheri) - Francja, Hiszpania, Baleary, Wyspy Kanaryjskie, Austria (populacje nieustabilizowane);
nierozczka czarnogowa (Agapornis personatus) - Francja, Hiszpania (populacje ustabilizowane), Baleary, Wyspy Kanaryjskie, Izrael (populacje nieustabilizowane);
nierozczka czerwonoczelna (Agapornis roseicollis) - Wielka Brytania (populacje nieustabilizowane);
amazonka niebieskoczelna (Amazona aestiva) - Niemcy, Hiszpania, Baleary (populacje nieustabilizowane), Wochy (populacje ustabilizowane);
amazonka modrobrewa (kurika) (Amazona amazonica) - Niemcy (populacje nieustabilizowane);
amazonka kubaska (Amazona leucocephala) - Wyspy Kanaryjskie (populacje nieustabilizowane);
amazonka togowa (Amazona ochrocephala) - Wyspy Kanaryjskie, Niemcy (populacje nieustabilizowane);
amazonka togarda (Amazona oratrix) - Niemcy (populacje nieustabilizowane);
konura niebieskoczelna (Aratinga acuticaudata) - Wielka Brytania, Hiszpania (populacje ustabilizowane);
konura krasnolica (Aratinga erythrogenys) - Hiszpania (populacje ustabilizowane), Baleary (populacje nieustabilizowane);
konura maskowa (Aratinga mitrata) - Hiszpania (populacje ustabilizowane);
stadniczka siwolica (Brotogeris pyrrhopterus) - Niemcy (notowana w przeszoci, obecnie uznana za wygas na tym terenie);
stadniczka spiowa (Brotogeris tirica) - jw.;
patagonka (Cyanoliseus patagonus) - Hiszpania, Baleary, Wyspy Kanaryjskie (populacje nieustabilizowane);
papuka falista (Melopsittacus undulatus) - Niemcy, Wyspy Kanaryjskie, Turcja (populacje nieustabilizowane), Grecja (populacje ustabilizowane), Austria, Belgia (notowane w przeszoci, obecnie uznae za wygase na tym terenie);
mnicha nizinna (Myiopsitta monachus) - Holandia, Portugalia, Wielka Brytania (populacje nieustabilizowane), Baleary, Belgia, Czechy, Dania, Francja, Izrael, Wochy, Sycylia, Sowacja, Hiszpania, Wyspy Kanaryjskie (populacje ustabilizowane), Niemcy, Austria (notowane w przeszoci, obecnie uznane za wygase na tym terenie);
konura czarnogowa (Nandayus nenday) - Hiszpania (populacje nieustabilizowane), Wyspy Kanaryjskie, Izrael (populacje nieustabilizowane);
stokweczka tooka (Nannopsittaca panychlora) - Niemcy (notowana w przeszoci, obecnie uznana za wygas na tym terenie);
nimfa (Nymphicus hollandicus) - Francja, Hiszpania (populacje nieustabilizowane),
afrykanka ognistobrzucha (Poicephalus senegalus) - Hiszpania, Baleary, Niemcy (populacje nieustabilizowane), Wyspy Kanaryjskie, Francja (populacje ustabilizowane);
aleksandretta wiksza (Psittacula eupatria) - Wielka Brytania, Holandia, Izrael (populacje nieustabilizowane), Belgia, Niemcy, Wochy, Turcja (populacje ustabilizowane);
aleksandretta obrona (Psittacula krameri) - Austria, Chorwacja, Szwajcaria (populacje nieustabilizowane), Azory, Baleary, Belgia, Wyspy Kanaryjskie, Francja, Grecja, Wielka Brytania, Niemcy, Izrael, Wochy, Kreta, Holandia, Portugalia, Sycylia, Sowacja, Hiszpania, Turcja (populacje ustabilizowane).
Czas na z wiadomo. Brzmi ona: w Europie yj dzikie papugi. A nie powinny. Ekosystemy istniej dziki bardzo subtelnej rwnowadze wchodzcych w ich skad elementw, wprowadzenie obcego gatunku to rewolucja, ktra moe skoczy si katastrof.
O ile w przypadku wikszoci wymienionych wyej gatunkw mamy do czynienia z niewielkimi grupami ptakw, ktrych wpyw na rodowisko ma bardzo ograniczony zasig, o tyle dwa gatunki - aleksandretta obrona pochodzca z Azji i Afryki oraz mnicha nizinna z Ameryki Poudniowej - stanowi dla europejskiej fauny i flory powany problem. Ptaki te rozmnaaj si w europejskich warunkach z ogromnym sukcesem, ich populacje bardzo szybko zwikszaj liczebno, rozszerza si te ich zakres wystpowania. Jednym sowem - dla Europy s to obce gatunki inwazyjne. Aleksandretta obrona zajmuje nawet niechlubne miejsce wrd stu obcych gatunkw rolin, grzybw i zwierzt najbardziej zagraajcych europejskiemu rodowisku naturalnemu.
Dlaczego akurat te dwa gatunki tak bardzo rozprzestrzeniy si w Europie?
Aleksandretta obrona nie ma sobie rwnych wrd papug, jeli chodzi o zakres wystpowania na wiecie. Stada ptakw tego gatunku zamieszkuj tereny od tropikw Afryki pnocnej po wilgotne lasy poudniowej Azji, spotka je mona nawet w surowych warunkach podny Himalajw. wiadczy to o bardzo wysokiej tolerancji co do warunkw klimatycznych i rodowiskowych, wyrniajcej ten gatunek spord innych papug, i w tym wanie upatruje si wyjtkowy sukces introdukcyjny aleksandrett.
Rwnie mnichy nie zamieszkuj jednej strefy klimatycznej, ich populacja rozciga si od tropikalnych obszarw Boliwii i Brazylii po umiarkowany klimat Argentyny. Tego zrnicowania nie da si oczywicie porwna do tego, ktry przypada w udziale aleksandrettom, jednak mnichy stosuj pewn "sztuczk", ktra pomaga im przetrwa w niekorzystnych warunkach. Mianowicie buduj z gazi zbiorowe gniazda o grubych cianach, ktre su im nie tylko jako miejsce lgowe, ale rwnie jako caoroczne schronienie. Nocujce w ten sposb ptaki nie tylko s osonite od wiatru i deszczu, ale te ogrzewaj swoimi ciaami wntrze misternie splecionej kuli, a grube ciany stanowi izolacj przed chodem na zewntrz.
Mnichy i aleksandretty, cho wytrzymae na niskie temperatury, nie s jednak przystosowane do znoszenia mrozw. Dlatego ich introdukcja powioda si jedynie na tych obszarach, gdzie maksymalna liczba dni mronych w roku nie przekracza pidziesiciu, a temperatura z reguy nie spada poniej kilku stopni mrozu. Wyjtkowo mrone zimy zbieraj wrd papug o wiele wiksze miertelne niwo ni wrd rodzimych ptakw. Jako szczeglnie katastrofalne dla populacji introdukowanych papug odnotowano zimy z lat 1978/79 oraz 1984/85. Zauwaono te, e osobniki z chodniejszych regionw cechuj si gorsz kondycj, czste s te wrd nich odmroenia skutkujce utrat palcw lub nawet caych ng. Jak mona si byo spodziewa na podstawie naturalnych obszarw wystpowania omawianych gatunkw, aleksandretty s bardziej wytrzymae od mnich i ich europejska populacja ma wikszy zasig.
Zarwno aleksandretty, jak i mnichy s w Europie gatunkami typowo miejskimi. Regularne rozmnaajce si stada tych ptakw spotykane s jedynie na terenach zurbanizowanych, gwnie w parkach duych miast. Ma to na pewno zwizek z pocztkami introdukcji tych gatunkw. Papugi byy luksusem, na ktry mogli sobie pozwoli bogaci "miastowi", rodowiska miejskie byy te o wiele bardziej podatne na modne nowinki. Ale jest te powd, dla ktrego papugi nigdy nie opuciy miast - obfito poywienia zwizana z ludzk aktywnoci. Gatunki ptakw, ktre wyewoluoway w europejskim rodowisku, s przystosowane do sezonowej dostpnoci poywienia i do jego zmiennoci, potrafi zdobywa je w miesicach zimowych. Papugi wyewoluoway w zupenie innych warunkach i nie s w stanie przetrwa zimy poza miastem, ktre uniezalenia je od owej sezonowoci. A uniezalenia je na trzy sposoby. Po pierwsze, miasto jest pene spoywczych odpadkw na mietnikach, wysypiskach i targach; po drugie, w parkach i ogrodach rosn najrozmaitsze, take egzotyczne roliny, dajce owoce i nasiona take poza sezonem waciwym dla danego klimatu; po trzecie wreszcie, bardzo popularne w miastach jest dokarmianie dzikiego ptactwa, z czego papugi chtnie korzystaj.
Powrt do strony gwnej