Płeć - papużka falista

Justyna Żukowska

Rozpoznawanie płci i wieku u papużek falistych



Płeć



Papużki faliste, jak większość papug, nie mają wyraźnego dymorfizmu płciowego, co jest dość częstą cechą ptaków żyjących w parach monogamicznych, w odróżnieniu od tych, które szukają sobie partnera na jeden sezon lęgowy. Na szczęście nie jest w przypadku tego gatunku aż tak źle, jak u niektórych innych, gdzie płeć można poznać jedynie przez analizę kodu DNA - pewne drobne różnice w wyglądzie zewnętrznym jednak występują.

Kolor woskówki

Podstawową cechą pozwalającą rozpoznać płeć u dorosłej papużki falistej jest kolor woskówki. U samca jest on intensywnie niebieski, u samiczki biały lub beżowy, rzadziej jasnoniebieski, okresowo brązowy. U samca woskówka jest gładka, u samiczki zaś matowa i pomarszczona (zwłaszcza w okresie, gdy jest brązowa).

U bardzo młodych ptaków woskówka jest zawsze różowa i gładka. Z czasem u samców różowy kolor ciemnieje, zmienia się w kierunku fioletu, z fioletowego przechodzi w ciemny niebieski, i cały czas woskówka pozostaje gładka. U dojrzewających samiczek różowy kolor jaśnieje, często w początkowej fazie przechodzi przez jasnoniebieski (inaczej niż u samców ten niebieski kolor jest jasny, a wokół dziurek od nosa woskówka jest prawie biała), by ostatecznie przejść w biały lub beżowy. Zdarza się, że zostaje jasnoniebieski. U dorosłych samiczek okresowo woskówka brązowieje pod wpływem hormonów. Jest wtedy matowa i pomarszczona.

Czas wybarwiania się woskówki jest dość zróżnicowany u poszczególnych ptaków. Czasem już 2-miesięczne samce mają wyraźną fioletową woskówkę, a zdarza się, że mamy wątpliwości u półrocznych ptaków. Powszechnie przyjmuje się, że różnice zaczyjają być widoczne ok. 3-4 miesiąca, ale te liczby należy traktować tylko orientacyjnie. Generalnie u samców woskówka wybarwia się szybciej, u samiczek dłużej zostaje różowa i "niezdecydowana" - ale to może być jakiś wyznacznik tylko wtedy, gdy znamy wiek papużki, mamy do porównania inne papużki z tego samego lęgu i papużka nie jest mutacji recesywny (duński) szek lub lutino.

U lutino i u szeków recesywnych, zwanych duńskimi, woskówka u samców przez całe życie pozostaje różowa jak u piskląt. U samiczek tej mutacji woskówka jest biała lub beżowa (nigdy niebieska, nie przechodzi też przez etap niebiskiego koloru podczas dojrzewania) i okresowo brązowieje.

Są też mutacje z rozjaśnioną melaniną (wszystkie te, w których czarny, zielony i niebieski kolor jest jaśniejszy niż u naturalnie ubarwionych ptaków). Wtedy woskówka u młodych samców może przypominać woskówkę samiczek, ponieważ będzie jaśniejsza niż normalnie. U dorosłych samców za sprawą hormonów płciowych będzie już normalnie ciemnoniebieska.

Trzeba pamiętać, że u papużek falistych rzadko mamy do czynienia z czystymi mutacjami, zazwyczaj są to kombinacje wielu mutacji. Dlatego też może być wiele odstępstw od powyższych reguł, nawet jeśli upierzenie papużki na to nie wskazuje. Do celów praktycznych można przyjąć, że:
- ciemnoniebieska i fioletowa woskówka to zawsze samiec,
- biała, jasnoniebieska z jasnym (białym) wokół dziurek od nosa, beżowa i brązowa to zawsze samiczka,
- różowa albo biała lub jasnoniebieska z wyraźnie różowym wokół dziurek od nosa - nie wiadomo.

Cechą niezmienną i pozwalającą bezbłędnie rozpoznać samiczkę jest okresowe brązowienie woskówki. Jest to wynik działania hormonów płciowych. Reguła ta nie sprawdza się u papużek z zaburzeniami hormonalnymi - samiczka, której organizm nie produkuje żeńskich hormonów, nie będzie miała brązowej woskówki, zaś samiec ze źle działającymi gonadami może mieć brązowy przerost woskówki. Jedno i drugie to choroba.

Kolor łapek

U naturalnie upierzonych falistych samiczka ma łapki szarawe z odcieniem różowym, a samiec szarawe z wyraźnym odcieniem niebieskim. Jednak w przypadku łapek osobnicze różnice spowodowane brakiem czystości genetycznej poszczególnych mutacji barwnych są o wiele większe niż w przypadku woskówki, więc nie należy traktować tego jako decydującego wyznacznika płci papużki.

Kształt łebka

Można się spotkać z poradą wyznaczania płci papużki falistej poprzez kształt łebka. Samiec ma bardziej kanciasty (tam, gdzie kończy się łepek, a zaczyna kark), a samiczka bardziej okrągły (gdy patrzymy na łepek z boku). Ale wszystkie zdjęcia ilustrujące te różnicę, jakie widziałam, pokazują samiczkę z położonymi piórkami i samca w czasie samczych zalotów, kiedy postawione piórka faktycznie dają efekt "kanciastego" łebka. Zalecająca się "po męsku" samiczka będzie wyglądała tak samo, jak samiec na tych zdjęciach. Zatem to, co tam widać, nie jest różnicą kształtu główki. Trzeba mieć ogromną praktykę w obserwacji papużek falistych, żeby zauważyć faktyczną różnicę w kształcie łebka, a i tak indywidualne różnice mogą być większe niż różnice między papużkami różnej płci. Zatem to również nie może być samodzielny wyznacznik płci papużki.

Rozstawienie kości miednicy

Wspominam o tej metodzie czysto teoretycznie. Być może osoba z bardzo dużą praktyką byłaby w stanie wymacać różnicę, ale dotyczy to tylko dorosłych samic, które już składały jajka, a niektórzy twierdzą, że tylko samic w czasie, gdy organizm przygotowuje się do złożenia jajka - tylko wtedy kości miednicy rozsuwają sie na tyle, że różnica jest dostrzegalna, ale nadal zawodna ze względu na zbyt duże różnice indywidualne w budowie ptaków. Jednak dla "zwykłego" właściciela papużki ta metoda jest bezużyteczna.

Zachowanie

Typowe samcze zachowania papużek falistych to zalecanie się do samiczki lub do przedmiotów, przy czym obecność samiczki nie przeszkadza w tym drugim. Samczyk stawia piórka na czółku i na policzkach, jego źrenice robią się bardzo małe, charakterystycznie ćwierka i uderza dzióbkiem o dzióbek samiczki lub o przedmiot, do którego się zaleca. karmienie samiczki lub/i rozmaitych przedmiotów, kopulacja "po męsku" z samiczką i rozmaitymi przedmiotami, ciągłe świergolenie, większa ruchliwość, "orzełek" (stawanie na paluszkach, wyciąganie się do góry, odchylanie skrzydełek od ciała i intensywne świergolenie). Typowe zachowania samiczki to żebranie o jedzenie (opuszczone trzepoczące skrzydła i odchylona do góry głowa z półotwartym dziobem), zachęcanie do kopulacji (przykucanie na żedce i robienie z grzbietu "siodełka", często z charakterystycznym popiskiwaniem). Samotna samiczka może przykucać w takiej pozycji przy jakimś przedmiocie i poniósłszy ogon, ocierać się o przedmiot kloaką. W parach zazwyczaj samiec jest bardziej ruchliwy, więcej się odzywa, raczej ustępuje samiczce i wyraźnie się do niej zaleca, samiczka zaś jest bardziej skłonna do agresji i sprawia wrażenie mniej zainteresowanej seksem i ogólnie kontaktem niż samiec. Samotny samiec łatwiej uczy się naśladowania dźwięków niż samotna samiczka, z reguły też jest łagodniejszy i bardziej towarzyski.

Trzeba jednak pamiętać, że identyfikacja płci na podstawie zachowania jest zawodna. W przypadku samotnych papug albo "pary" lub stadka papug tej samej płci te zachowania mogą być bardzo zachwiane. Samotna samiczka lub samotny samczyk mogą wykazywać zachowania zarówno samca, jak i samiczki, a także w parze tej samej płci jedna z papużek może przejąć rolę samca, a druga samiczki. Podobnie w stadku papug tej samej płci zazwyczaj możemy zaobserwować zachowania charakterystyczne i dla samców, i dla samiczek.



Wiek



U większości mutacji papużek falistych dość łatwo rozpoznać młodą papużkę, choć trzeba zawsze brać poprawkę na to, że u tego gatunku mutacje są bardzo przemieszane i nie zawsze można po wyglądzie zewnętrznym rozpoznać wszystkie ich składowe, co nieco zaburza rozpoznanie młodego ptaka. U papużek, które osiągnęly swój dorosły wygląd (czyli maksymalnie około roku) wiek jest już niemożliwy do określenia.

Rysunek fal

U młodej papużki rysunek fal jest na całej głowie, aż do woskówki. Urzymują się one do pierwszego pierzenia, które może się rozpocząć w 3 lub 4 miesiącu życia papużki (indywidualne różnice mogą mogą być dość duże, nawet więcej niż miesiąc).

Nie dotyczy to mutacji, w której w ogóle nie ma widocznego rysunku falek. U szeków może się zdarzyć, że łatka eliminująca melaninę akurat obejmuje główkę - wtedy na główce nie będzie falek nawet u piskląt. Ale jesli szek ma falki na czole, to straci je podczas pierwszego pierzenia, tak jak mutacje z normalnymi falkami. Z kolei w tzw. mutacjach melanistycznych falki na całej główce mogą się utrzymywać przez całe życie.

Krótkie piórka na łebku

Przed pierwszym pierzeniem papużka ma wyraźnie krótsze piórka na łebku. Sprawia to wrażenie, jakby ptaszek był wiecznie "przylizany". Wyraźnie to widać, jak papuga podczas świergolenia albo podczas relaksu stawia te piórka. Mimo indywidualnych róznic długości piórek na główce u dorosłych papużek jest to najbardziej uniwersalna reguła i nie zależy od mutacji.

Ogonek

Przed pierwszym pierzeniem papużka ma krótszy ogonek.

Różnica u tej samej papużki może być bardzo duża, nawet kilkucentymetrowa, ale równie duże są różnice między dorosłymi papużkami falistymi, więc nie można tego traktować jako samodzielnego wyznacznika wieku.

Ciemny dzióbek

U bardzo młodych papużek, do ok. 2 miesiąca, dziób jest wyraźnie ciemniejszy niż u dorosłych.

Nie dotyczy to mutacji, które eliminują lub rozjaśniają melaninę na całym ciele papużki lub w części obejmującej akurat dziób. U pozostałych mutacji moment rozjaśnienia się dzioba może być w dość dużym stopniu zróznicowany indywidualnie.

Oczy

U młodych papużek falistych tęczówki są czarne, przez co oczka wyglądają jak duże ciemne paciorki. U dorosłych tęczówki są białe bądź jasnoszare. Moment jaśnienia tęczówki jest zróżnicowany indywidualnie, może się rozpocząć już ok. 4 miesiąca, a może później niż w 6. Tęczówka jaśnieje stopniowo, przechodząc przez różne fazy szarości, proces ten może się skończyć w 8-9 miesiącu, a może powyżej roku.

Nie dotyczy to lutino, u których przez całe życie oczy pozostają czerwone, oraz recesywnych (duńskich) szeków, u których dorosłe ptaki mają czarne oczy.

Woskówka

U młodych papużek nie do końca wybarwiona jest woskówka. Najwyraźniejszym tego przejawem są pozostałości koloru różowego, a w przypadku samców - fioletowego na woskówce. Moment ostatecznego wybarwienia się woskówki jest dość zróznicowany, można przyjąć, że u półrocznego samca samca woskówka powinna być już zdecydowanie niebieska. U samiczek ten proces może trwać dłużej (czyli półroczna samiczka, mimo dorosłego upierzenia, może jeszcze mieć "niewyraźną" woskówkę z różowymi fragmentami).

Nie dotyczy to samców lutino i recesywnych (duńskich) szeków. Samce tej mutacji całe życie mają różową woskówkę. Pewne różnice mogą też wystąpić w mutacjach częściowo rozjaśniających melaninę w woskówce - wtedy zwłaszcza moment wybarwiania się woskówki u samców może być mocno przesunięty w czasie.

Budowa ciała

Młode papużki są mniejsze, bardziej krępe, wyraźnie krótsze, w porównaniu z dorosłymi sprawiają wrażenie kuleczek. Z czasem się "wydłużają", ponadto odrastają im dłuższe ogonki i wyrastają dłuższe piórka na głowie, co dodatkowo wzmacnia efekt. Jednak tu również należy pamiętać, że indywidualne różnice w budowie dorosłych papużek falistych są większe niż generalne różnice między młodymi a dorosłymi falistymi.

Gładkie nogi i dziób

Generalnie u młodych papużek nogi i dziób są gładsze, z wiekiem stają się bardziej matowe i chropowate, jednak w większym stopniu niż od wieku zależy to od żywienia i warunków wzrostu danej papużki, więc nie można tego traktować jako samodzielnego wyznacznika wieku.

Zachowanie

Można spotkać się z informacją, że młode faliste są bardziej ruchliwe, bardziej ciekawskie, bardziej skłonne do poznawania nowych rzeczy niż starsze. Jenak są to cechy charakteru na tyle indywidualne, że nie można ich traktować jako wyznacznika wieku papużki. Zasadniczo też młodziutka falista łatwiej się oswaja niż starsza, ale nie można tego traktować jako reguły, ponieważ równie dobrze możemy trafić na bardzo ufną dorosłą papugę po przejściach lub dziką i znerwicowaną młodziutką falistą.

Powrót do strony głównej